Art. 178a KK: jazda w stanie nietrzeźwości

Odpowiedź

Art. 178a Kodeksu karnego karze prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Za pierwszy taki czyn grozi do 3 lat pozbawienia wolności, a przy wcześniejszym skazaniu albo jeździe w czasie zakazu od 3 miesięcy do 5 lat.

Treść przepisu

§ 1. Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone w art. 173, art. 174, art. 177 lub art. 355 § 2 popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub dopuścił się czynu określonego w § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Paragrafy 2, 3 i 5 są uchylone. Część omówień w sieci wciąż łączy przepadek auta z §5, ale dziś mówi o nim art. 44b KK.

Co znaczy każde słowo

„Stan nietrzeźwości”

Powyżej 0,5 promila we krwi albo powyżej 0,25 mg/dm³ w wydechu. Wystarczy też zawartość alkoholu, która do takiego stężenia prowadzi. Więcej o tej definicji: stan nietrzeźwości. Niższy zakres, od 0,2 do 0,5 promila, należy do art. 87 KW.

„Środek odurzający”

To druga, osobna droga do tego samego przepisu. Nie ma tu progu w promilach, jak przy alkoholu. Reszta tej strony dotyczy alkoholu.

„Prowadzi”

Kodeks nie definiuje tego słowa i nie zawiera wyjątku dla krótkiego odcinka. „Tylko przestawienie auta” albo „to było 200 metrów” nie jest zwolnieniem zapisanym w ustawie. Co dokładnie się wydarzyło, ocenia sąd w konkretnej sprawie.

„Pojazd mechaniczny”

Tego pojęcia kodeks też nie definiuje. Bez wątpienia obejmuje samochód i motocykl. Sąd Najwyższy w wyroku z 22 lutego 2023 r. (III KK 13/22) uznał, że hulajnoga elektryczna z silnikiem zbliżonym do roweru ze wspomaganiem, którą da się też odpychać nogą, nie jest pojazdem mechanicznym w rozumieniu kodeksu. Takiej jazdy dotyczy art. 87 KW. Teza nie obejmuje automatycznie każdej mocnej hulajnogi, bo sąd patrzy na konkretną konstrukcję, a pogląd ten ma też krytyków.

„W ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym”

Przepis nie mówi o drodze publicznej. Inaczej jest przy rowerze z art. 87 §2 KW, gdzie ustawa wymienia drogę publiczną, strefę zamieszkania i strefę ruchu. Art. 178a obejmuje też na przykład łódź z silnikiem.

Art. 178a §1 KK: co grozi

Słowa „wszelkich pojazdów” mają praktyczne znaczenie. Zakaz może objąć nie tylko samochód. Pełny przegląd z rowerem, kosztami i przebiegiem sprawy jest na stronie o karach za jazdę po alkoholu.

Czy zawsze więzienie?

Górna granica to 3 lata, ale kodeks zna łagodniejsze rozwiązania. Nie są obietnicą ani średnią z sądów. Pokazują tylko, co ustawa dopuszcza przy §1.

• Grzywna lub ograniczenie wolności zamiast więzienia. Gdy kara nie byłaby surowsza niż rok, sąd może orzec grzywnę od 150 stawek dziennych albo ograniczenie wolności od 4 miesięcy (art. 37a §1 KK).
• Zawieszenie kary. Możliwe przy karze do roku, gdy sprawca w czasie czynu nie był skazany na karę pozbawienia wolności (art. 69 §1 KK).
• Warunkowe umorzenie. Bez wyroku skazującego, na próbę od roku do 3 lat. Wymaga m.in. niekaralności za przestępstwo umyślne oraz tego, by wina i szkodliwość czynu nie były znaczne. Sąd może wtedy orzec świadczenie i zakaz prowadzenia do 2 lat (art. 66 i 67 KK).

O wyborze decydują okoliczności: stężenie, zachowanie na drodze, dotychczasowe życie. W swojej sprawie warto zapytać adwokata lub radcę prawnego, bo ta strona nie jest poradą prawną.

Art. 178a §4 KK: dwa różne przypadki

Pierwszy: kierowca był już prawomocnie skazany za jazdę w stanie nietrzeźwości albo za wypadek lub katastrofę popełnione w tym stanie. Drugi: jedzie w stanie nietrzeźwości w czasie zakazu orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. Skutki:

• od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, bez zamiany na grzywnę z art. 37a (art. 37a §2 KK);
• zawieszenie kary tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach (art. 69 §4 pkt 2 KK);
• dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek (art. 42 §3 KK), a przy ponownym skazaniu w takich warunkach ustawa nie przewiduje tego wyjątku (art. 42 §4 KK);
• świadczenie od 10 000 do 60 000 zł (art. 43a §3 KK).

Skazanie, które uległo zatarciu, uważa się za niebyłe (art. 106 KK), więc czas ma tu znaczenie. Zatarcie nie następuje jednak przed wykonaniem środka karnego, takiego jak zakaz prowadzenia (art. 107 §6 KK).

Gdy dojdzie do wypadku

Wtedy art. 178a przestaje być głównym problemem. Przy wypadku spowodowanym w stanie nietrzeźwości art. 178 KK podnosi widełki kary o połowę. Jeśli następstwem jest ciężki uszczerbek na zdrowiu innej osoby, kara wynosi co najmniej 3 lata, a przy śmierci człowieka co najmniej 5 lat i do 20 lat.

Po wyroku

Zakaz biegnie od uprawomocnienia się wyroku, a okres zatrzymania prawa jazdy zalicza się na jego poczet (art. 43 §2 i art. 63 §4 KK). Orzeczony zakaz oznacza też decyzję starosty o cofnięciu uprawnień. Gdy zakaz trwał dłużej niż rok i od cofnięcia minął ponad rok, wraca się do nich przez kontrolne sprawdzenie kwalifikacji (art. 103 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami).

Po wykonaniu co najmniej połowy zakazu, a przy dożywotnim po co najmniej 10 latach, sąd może zgodzić się na dalsze wykonywanie go jako zakazu prowadzenia pojazdów bez blokady alkoholowej (art. 182a Kodeksu karnego wykonawczego). Zgoda nie jest automatyczna. Warunki, koszty i kolejne kroki opisujemy na stronie o blokadzie alkoholowej.

Jazda wbrew zakazowi, także bez kropli alkoholu, to osobne przestępstwo: od 3 miesięcy do 5 lat (art. 244 KK).

Źródła

• Kodeks karny
• Rozporządzenie o punktach karnych
• Ustawa o kierujących
• Kodeks karny wykonawczy
• M. Burtowy, glosa do III KK 13/22

Sam wyrok SN znamy z tej glosy i z omówień. Pełnego uzasadnienia nie udało się pobrać ze strony Sądu Najwyższego.